این پژوهش درصدد پاسخ به این سوال است که چه تحولاتی در فضاهای شهری از دوره ایلخانی تا ظهور مکتب اصفهان در دوره صفوی صورت گرفت و زمینه های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این تحولات چه بود؟ برای پاسخ به این سوال با رویکردی تفسیری-تاریخی و بر اساس مطالعات کتابخانه ای، تحولات شهرسازی در شهرهای واجد آثار شهرسازی این دوره با تحلیل تاثیرات تحولات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بررسی گردید. این دگرگونی ها از زمان ایلخانان زمینه تحولات شهرسازی و شکل گیری فضاهای شهری جدید در شهرسازی ایران را فراهم نموده است. تاسیس حکومت صفویه و به ویژه اقدامات شاه عباس، زمینه ساز ایجاد مکتب شهرسازی اصفهان شد. به این ترتیب عناصر و فضا های شهریی که در دوره های پیشین شکل گرفته بود، تکامل یافتند و با هم ترکیب شدند. همچنین در مکتب اصفهان، ارسن های تجاری خدماتی یا مذهبی تشیع رسمی به جای ارسن های مذهبی صوفیه، هسته های گسترش و توسعه شهری شدند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

1هدف: هدف از این پژوهش مقایسه احساس تعلق به مدرسه، ادراک از جو مدرسه و سرزندگی تحصیلی دانش ­آموزان پسر مقطع ابتدایی مدارس عادی و غیرانتفاعی شهر قاین بود. روش: روش این پژوهش توصیفی از نوع علی مقایسه ­ای بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دانش آموزان ابتدایی مدارس عادی و غیرانتفاعی شهر قاین در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از میان جامعه آماری، تعداد 114 دانش ­آموز (57 دانش­آموز عادی و 57 دانش­آموز پسر مدارس غیرانتفاعی) به روش نمونه گیری در دسترس به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. به­ منظور جمع آوری داده­ های پژوهش از پرسشنامه احساس تعلق به مدرسه بری، بتی و وات (2004)، پرسشنامه ادراک از جو مدرسه وی، ردی و رودز (2007) و پرسشنامه سرزندگی تحصیلی مارتین و مارش (2008) استفاده شد. به ­منظور تجزیه و تحلیل داده­های پژوهش از تحلیل واریانس چند متغیره (MANOVA) استفاده شد.  یافته ­ها: نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده­ های پژوهش نشان داد که بین متغیرهای احساس تعلق به مدرسه، ادراک از جو مدرسه و سرزندگی تحصیلی در دانش ­آموزان مدارس غیرانتفاعی و عادی تفاوت معناداری وجود دارد (005/0p<). به­عبارت دیگر میزان احساس تعلق به مدرسه، ادراک از جو مدرسه و سرزندگی تحصیلی در دانش­آموزان غیر انتفاعی بیشتر از دانش­آموزان مدارس عادی است. نتیجه ­گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که نمرات دانش­آموزان عادی در متغیرهای مورد مطالعه نسبت به دانش­آموزان غیرانتفاعی پایین­تر است، بنابراین مدارس عادی باید آموزش­هایی را در جهت تقویت متغیرهای تحصیلی چون: احساس تعلق، ادراک جومدرسه، سرزندگی تحصیلی برای دانش­آموزان خود در نظر بگیرند.

شهرسازی تاکتیکال در پی تحقق کنش گری فعال شهروندان در بازیابی و بازطراحی فضاهای شهری کوچک مقیاس و ارتقای حس تعلق مردم به محیط های شهری است. با این حال، در عرصه پژوهش های داخلی کمتر به طور دقیق و عمیق به آن پرداخته شده و ضرورت تدوین یک چارچوب نظری به منظور کاربست در عرصه شهرسازی داخلی احساس می شود. این پژوهش در پی آن است که به سه سوال اصلی «چیستی»، «چرایی» و «چگونگی» در مورد «شهرسازی تاکتیکال» پاسخ دهد. در راستای اهداف پژوهش، بر اساس روش «مرور نظام مند»، پس از جست وجوی منابع و گزینش اسناد بهینه پژوهشی در سه مرحله، تعداد 39 سند علمی انتخاب شد و فرایند «تحلیل محتوا» و استخراج کدها و تدوین تم ها بر اساس سه مقوله اولیه، روی متن این اسناد انجام شد. در مقوله «چیستی» شهرسازی تاکتیکال و در تم «مفاهیم مشابه»، کدهای «شهرسازی خودجوش» و «شهرسازی چریکی»، در دسته کدهای مربوط به تم «ویژگی ها»، کدهای «کم هزینه بودن» و «موقت بودن» و در دسته کدهای مربوط به تم «ماهیت»، کد «خلاقیت و نوآوری» بیشترین تکرار را داشته اند. تحلیل محتوای حاصل از مقوله «چرایی»، در دسته عوامل «زمینه ساز»، بیشترین تکرار را در کدهای «رویه های طولانی بروکراتیک» و در دسته «مزایا»، بیشترین تکرار را «تحقق مشارکت شهروندان در تصمیم گیری و اجرا» داشته است. یافته های حاصل از این پژوهش می تواند با اتخاذ رویکرد بومی سازی و در نظر گرفتن زمینه های فرهنگی اجتماعی و نیز پتانسیل های قانونی، هم از سوی مدیران و برنامه ریزان شهری و هم از سوی دغدغه مندان حوزه شهرسازی در راستای انجام پروژه های تاکتیکال مورد استفاده قرار گیرد.

شهرگریزی با تعاریف گوناگون در ادبیات پژوهش مطرح شده و تعریف آن بر افزایش جمعیت شهرهای کوچک(small cities)  در فرایند رشد و توسعه شهرها دلالت دارد. در این پژوهش، براساس داده های جمعیتی، مهاجرتی، آمدوشدهای روزانه (commuting) و محرک های مهاجرتی، سعی شده است با بهره گیری از روشی اکتشافی به بررسی پدیده شهرگریزی در منطقه کلانشهری اصفهان پرداخته شود. نتایج نشان می دهد که افزایش جمعیت در طی دورهای مختلف از شهرهای بزرگ به نفع شهرهای کوچک و خارج از محدوده کلانشهری تغییر جهت داده است. به صورتی که در فواصل نزدیک به شهر اصلی رشد جمعیت کمتری در طی دهه اخیر مشاهده می شود. با توجه به مهاجرت و اثربخشی مهاجرت  (migration effectiveness)بر جمعیت و همچنین محرک های مهاجرتی در منطقه می توان بیان داشت که عواملی مانند دستیابی به مسکن بهتر و شغل از جمله مهمترین محرک ها در افزایش جمعیت شهرهای کوچک در پیرامون شهر اصلی بوده است. همچنین کاهش آمدوشد روزانه جمعیت با فاصله گرفتن از شهر اصلی نشان می دهد که شهرهای با فاصله گرفتن از شهر مرکزی از استقلال عملکردی بیشتر برخوردارند. همچنین براساس مدل برگشت تمرکز  (polarization reversal)و بررسی فرایندهای تحولات جمعیتی در منطقه کلانشهری، تحولات جمعیتی از مرکز به پیرامون مشاهده می شود که در هر دوره به کاهش جمعیت شهر اصلی و افزایش جذب جمعیت در شهرهای کوچک منجر شده است. در مجموع می توان بیان داشت که منطقه کلانشهری اصفهان از یک مرحله شهرنشینی به مرحله شهرگریزی وارد شده است.

بافت های شهری آسیب پذیر، تصویری از سیستمی پیچیده را ارائه می دهند که از عوامل متعدد و درهم تنیده تشکیل شده اند. این موضوع باعث می شود که تعریف فرسودگی بافت های شهری بسته به اولویت ها و دغدغه های هر شهر در کشور متفاوت باشد. یکی از چالش های اصلی در بافت های فرسوده، نادیده گرفتن اصول نو-شهرگرایی در جوامع مدرن است. بنابراین، هدف از این تحقیق، شناسایی و تشریح شاخص های بازآفرینی بافت های آسیب پذیر شهری با تأکید بر اصول نو-شهرگرایی در منطقه هفت شهر اصفهان است. این مسئله به دلیل تأثیر مستقیم بر کیفیت زندگی شهروندان، مدیریت شهری و توسعه پایدار، اهمیت بالایی دارد.این تحقیق از لحاظ روش شناسی از نوع ترکیبی (Mixed Methods) است که در آن از روش های کمّی (پرسشنامه و تحلیل آماری) و کیفی (مصاحبه های نیمه ساختاریافته و تحلیل محتوا) استفاده شده است و از جنبه کاربردی طراحی شده است. داده های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی جمع آوری شدند و ابزار اصلی جمع آوری اطلاعات، پرسشنامه بود. جامعه آماری شامل کارشناسان حوزه مسکن و توسعه شهری و شهرداری منطقه هفت اصفهان بود که پرسشنامه ها به صورت هدفمند بین 50 نفر از این خبرگان توزیع شد. برای تحلیل داده ها از معادلات ساختاری و نرم افزار (Smart-PLS) استفاده شد.یافته های تحقیق نشان داد که شاخص های کالبدی و زیرساختی بیشترین تأثیر را در بازآفرینی منطقه هفت اصفهان داشتند و پس از آنها، شاخص های اقتصادی-نهادی و سپس شاخص های اجتماعی-فرهنگی قرار داشتند. همچنین مشخص شد که مشارکت شهروندان و نظارت در تصمیم گیری های محلی، پایبندی به قوانین را تقویت کرده و مدیران و مقامات را در اجرای قوانین متعهد و پاسخگو می سازد. رعایت قوانین توسط مردم و عملکرد مؤثر مدیران و ذینفعان مرتبط با ساختار کلان مدیریت شهری، شهرها را به سمت قانون مداری بیشتر سوق داده و آینده آنها را تضمین می کند.

مقدمه: امروزه شهرسازی با تبعیت از الگوی کلاسیک توسعه شهری شرایط ناپایداری را در شهرها و محله­ های شهری نیز به دنبال داشته است. بنابراین در سال­ های اخیر جنبش نوشهرگرایی به عنوان یک رویکرد جدید طراحی و برنامه­ ریزی شهری در انتقاد به شهرسازی معاصر که دارای الگویی پراکنده، غیر انسانی و ماشینی است، شکل گرفته است.داده و روش: هدف اصلی از انجام این پژوهش، شناسایی اولویت ­های اجرایی در راستای تحقق الگوی نوشهرگرایی در محلات شاخص شهر اصفهان (سنبلستان، جلفا، خانه اصفهان و سپاهان شهر) بود. از این رو روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی انتخاب شد. در ابتدا  فهرستی از عوامل اولیه که در نوشهرگرایی نقش دارند، به عنوان متغیرهای تحقیق، شناسایی شدند. در گام بعدی با استفاده از روش تحلیل اثرات متقابل و نرم افزار Micmac، میزان تأثیرگذاری عوامل اولیه بر روی یکدیگر در قالب پرسشنامه کارشناسان ارزیابی شد. در نهایت با استفاده از روش تحلیل دو بعدی و تلفیق نمرات تأثیرگذاری و نمرات میانگین، اولویت ­های اجرایی مشخص شدند.یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که در محله سنبلستان، یازده عامل، محله جلفا نیز یازده عامل، محله خانه اصفهان هشت عامل و نهایتاً در محله سپاهان شهر دوازده عامل اولویت اجرایی برای تحقق الگوی نوشهرگرایی دارند. از بین عوامل مهم و شاخص نوشهرگرایی در محلات می ­توان به مبلمان مناسب شهری در سطح محله، حس سرزندگی و نشاط در محله، برنامه ­های منظم رفاهی جهت رفاه و نشاط ساکنین، امنیت و  ایمنی در هنگام شب در برخی نقاط دور از دسترس، کیفیت مسیرهای ویژه عابران پیاده اشاره کرد.نتیجه گیری: امروزه تکیه بر الگوهای نوین شهرسازی، در برنامه­ ریزی و توسعه محله ­های شهری، اجتناب ­ناپذیر است. موضوعی که برای مدیران و برنامه­ ریزان شهری ضرورت دارد، آن است که هر محله از ویژگی ­های متفاوتی برخوردار بوده و باید شاخص­ ها و عوامل در هر محله ­ای بومی­ سازی شده و به صورت اختصاصی مورد مطالعه قرار گیرند. با این حال براساس نتایج پژوهش پنج عامل شامل مبلمان مناسب شهری در سطح محله، حس سرزندگی و نشاط در محله، برنامه­ های منظم رفاهی جهت رفاه و نشاط ساکنین، امنیت و  ایمنی در هنگام شب در برخی نقاط دور از دسترس، کیفیت مسیرهای ویژه عابران پیاده به صورت مشترک در بین تمام محلات مورد مطالعه از اولویت دارند.

در این مقاله از رویکردی جامعه شناختی و با تمرکز بر مناسباتِ تولیدیِ هنر به مسئلة امکانِ پیدایش نقاش در مقام «مؤلف» در نگارگری مکتب اصفهان پرداخته شده است. با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی، ازیک سو اسنادِ تاریخیِ شیوة تولید نقاشی در آن دوران و از سوی دیگر مضامین و فرم آثار نگارگران صاحب سبک آن مکتب موردبررسی قرارگرفت. مطابق شواهد تاریخی در کتابخانه های درباری این دوران همچنان مزد به شکلی بی واسطه در ازای مدتِ خدمت به نیرویِ کار نقاشِ ماهر تعلق می گرفت. بنابراین در این زمینه «تألیف» بیش از آفرینش خلاقانه به معنای تجمیع و تکمیل بود. از میانه های عهد صفوی با افزایش حامیان و کاهش انحصار در تولید نقاشی و شکل گیری وساطتی محدود میان «عرضه» و «تقاضای» هنر، جریانی در نقاشی ایرانی تقویت شد که می توانست به صورت نسبی شرایط را برای رشد استقلالِ رسانه ای و خلاقیت فردی فراهم کند. در این جریان دیدِ فردی و «اینجا و اکنون» نقاش اهمیت بیشتری یافت و «چهره ها» و «رقم ها» بیش ازپیش در آثار ظاهر شدند. برخی آثار برجامانده به این سبک در کارستانِ نقاشانی چون صادقی بیک افشار، رضاعباسی و معین مصور نشان دهندة بارقه هایی از تعریفِ نقاش به مثابه «مؤلف» است، بارقه هایی که اگرچه در زمینة اقتصادِ هنر آن دوران امکان تعمیق نیافت، اما امکان پیدایش سبکی متمایز را در سنت نگارگری مجسم ساخت.

مقدمه سیاست های شهری، از جمله حوزه های مطالعاتی است که از دهه 1960، توجه جغرافیدانان سیاسی را به خود جلب کرده و از اواسط دهه 1990، ظهور رویکردهای تخصصی مانند جغرافیای سیاسی شهری و ژیوپلیتییک شهری وارد حوزه جغرافیای سیاسی شده و جغرافیدانان به ارایه نظریات و دیدگاه های تخصصی در این زمینه مشغول شده اند. سیری در اندیشه فیلسوفان معروف، نشان دهنده توجه متقدمان به شهر و سیاست است. آنها شهر را به مثابه یک جامعه سیاسی مورد مطالعه قرار می دادند که در آنجا طبیعت بالقوه آدمی می تواند فعلیت یابد و از کمال برخوردار شود. بنابراین، مطالعه شهر در دوره های زمانی بیشتر بر محور سیاست و برنامه ریزی های سیاسی بوده است؛ چون شهر، مکان و بستر رشد انسان در نظر گرفته می شده است. در این مطالعه مروری، به بررسی مسایل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شهر و شهرگرایی در جغرافیای سیاسی در سطح خرد، پرداخته شد. نتیجه گیری مطالعه روابط متقابل سیاست و فضای شهر، در توسعه جغرافیای سیاسی و گسترش مطالعات جغرافیدانان سیاسی حایز اهمیت بسیاری است. از نظر جغرافیدانان سیاسی، شهر و شهروند به مثابه بازیگران اصلی تغییر دامنه قدرت و قلمرو حکمرانی کشورها در جهان هستند. در واقع، کشورهای توسعه یافته همان میزبانان شهرهای جهانی هستند. امروزه کلیدی ترین تصمیمات در ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در مقیاس شهری، گرفته می شود؛ یعنی جایی که قدرت تمرکز دارد و در نهایت به ساختارهای متغیر در اقتصاد و سیاست جهانی راه می یابد.